นี่คือประโยคที่ตกทอดกันมาของลูกแม่น้ำยมสุโขทัยคำสั้นๆ ที่ไม่ได้เป็นเพียงคำพูด แต่คือปฏิทินของธรรมชาติ ช่วงน้ำแดง คือสัญญาณของฝนแรกจากทางเหนือฝนที่พัดพาตะกอนดิน อินทรีย์วัตถุ และการเปลี่ยนแปลงของสายน้ำลงมาอุณหภูมิในน้ำเริ่มลดลง ระบบนิเวศเริ่มขยับ สำหรับคนริมน้ำยม นี่ไม่ใช่แค่ฤดูฝน แต่มันคือช่วงเวลาของ “การรู้อยู่ รู้หากิน” คนเฒ่าคนแก่ใช้ประโยคนี้ส่งต่อความรู้ว่า เมื่อเห็นน้ำแดงแรก คือช่วงที่กุ้งฝอยจะว่ายเข้าชายฝั่ง เป็นฤดูที่สามารถออกไปช้อนกุ้งได้ กุ้งฝอยแม่น้ำยมเหล่านี้...

แกงหัวตาล ใน Root Table สำรับสุโขทัย สิ่งที่ทำให้ “แกงหัวตาล” น่าสนใจ…ไม่ใช่แค่ว่ามันอร่อยแต่มันคือความจริงข้อหนึ่งของอาหารสุโขทัย คำว่า... ความหลากหลาย เพราะคำว่า “แกงหัวตาล” ไม่ได้หมายถึงสูตรเดียว แต่หมายถึง “โลกคนละใบ” ของแต่ละบ้าน แกงหัวตาลไม่มีสูตรกลาง แม้จะอยู่จังหวัดเดียวกัน พื้นที่ใกล้กัน คำว่า ‘แกงหัวตาล’ ก็อาจจะไม่เหมือนกันเลยบางบ้านทำเป็นแกงส้ม บางบ้านทำเป็นแกงเผ็ด บางบ้านใส่ปลา บางบ้านใส่หมู บางบ้านเน้นหัวตาลฝานล้วนๆ ให้อิ่มท้องเป็นพอ ส่วนเครื่องแกงบางสูตรใช้กะเบือแกงเผ็ด...

ชะเริ่มไก่บ้าน จานอาหารรับแขก "สำรับสุโขทัย" ที่แสดงถึงการให้ความสำคัญกับแขกที่มาเยือนด้วยการล้มไก่บ้านทั้งตัวมาประกอบอาหารแบบไม่เหลือส่วนใดทิ้งเสียประโยชน์ สุโขทัยเป็นเมืองลุ่มแม่น้ำยม แต่ไรมาเรามีอาหารจากสายน้ำ เป็นส่วนประกอบหลัก ที่นี่ เราไม่ได้มีกินเนื้อกันเป็นปกติ แต่ด้วยบริบทความเป็นคนสุโขทัย ที่ให้ความสำคัญกับแขกผู้มาเยือน “เนื้อ” จะถูกใช้ในฐานะ “อาหารล้ำค่า” ที่จะมอบให้กับแขกผู้คู่ควรเท่านั้น เวลามีคนพูดว่า งานนี้ต้องมี“วัวตายควายล้ม” แน่นอน คืองานนั้นๆ ต้องเป็นงานใหญ่ระดับที่ว่า...